دی ۲۱

باید تله های انفجاری اقتصادی را خنثی کرد

گفت وگو با دکتر چراغعلی ریاست محترم دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا..(عج)

به کوشش:فرید نجدصفاتی _دانشجوی داروسازی

 هدف و برنامه نظام سلامت در اجرای سیاست حمایت از کالای ایرانی چیست و در مدت گذشته از ابلاغ این سیاست چه اقداماتی صورت گرفته است؟سیاست حمایت از کالای ایرانی عمدا در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی مطرح می شود ولی زمانی موضوع دارو مطرح می شود ما دیگر با یک موضوع مواجه نیستیم و حدود ۲۴۰۰الی ۲۵۰۰ نوع دارو داریم برای مثال در مسئله گندم ما یه نوع گندم داریم و سالی مثلا ۱۱ تن تولید می مکنیم ولی موضوع دارو اینگونه نمی باشد و تصور غلطلی است که به مسئله دارو به این شکل نگاه کنیم. هر دارویی به موضوع جداگانه است و برای خود پرونده جدا دارد مثلا نمی اوانیم به موضوع داروی استامینوفن با دید داروی اموکسی سیلین نگاه کنیم و این موضوع  در مورد تجهیزات پزشکی هم صادق است.بنابراین زمانی که ما داریم در مورد حمایت از کالای ایرانی در حوزه سلامت و دارو صحبت می کنیم باید به طور خاص مشخص کنیم در مورد چه دارویی صحبت می کنیم مثلا داریم در مورد داروی هرسپتین بحث می کنیم با اموکسی سیلین.

اینکه به طور بگویم  در داخل کشور تولید دارو داریم یا نه یه تعریف عامیانه است که تخصصی نیست اگر با این دید به قضیه نگاه کنیم بعضی از این اقلام داروی رای می توان در ایران تولید کرد و در حال حاضر روشون کار هم میشه و صرفه و توجیح اقتصادی هم دارد ولی بعضی از اقلام مصرفی به دلیل مصرف پایین و یا پیچیده بودن تکنولوؤی ساخت صرفه اقتصادی نداشته باشد.

ما متاسفانه یک مشکل خیلی جدی در بحث کالای ایرانی به طور مشخص داریم این است که ،کشور ما کشور تامین کننده و حمایت کننده از ساخت نیست و ساختار های های ما برمبنای تجارت است و به قول یکی از اقتصاددان های بزرگ کشور ما در بهترین شرایط تاجرهای خوبی هستیم و در طول تاریخ افتخار ما به جاده ابریشم است و ما با ساز و کارهای اداری ساخت و تولید اشنا نیستیم و سیستم های دولتی وحاکمیتی ما نیز اینگونه است بنابراین کالا های که در کشور تولید می شوند هزینه ساختشان انقدر بالا است که ساخت و تولید شان به صرفه نیست مانند صعنت خودرو سازی.

متاسفانه این موضوع در زمینه دارو و تجهیزات پزشکی هم  صادق است یعنی ما بعضی اقلام دارویی که در کشور تولید می کنیم می توانیم با نصف قیمت از بازار های جهانی خریداری کنیم مانند ماده اولیه پنی سیلین که در کشور تولید می کنیم ولی قیمت تمام شده اش برای ما دو برابر قیمت جهانی است بنابراین در اینجا ما با یک پارادوکس روبه رو می شویم از یک سو می خواهیم بنا به فرموده رهبری از بار مشکلات اقتصادی بیمار کم کنیم ولی از طرفی داروی در اختیار مریض قرار می دهیم که قیمتش دو برابر قیمت جهانی است.

به دلیل وارد شدن هزینه های زیاد به تولید کنندگان و بهره وری کم تولید کنندگان انتظار دارند که هزینه ها را مردم بپردازند و زمانی که از واردات محصول مشابه صحبت می شود به دلیل عدم توانای رقابت با محصول مشابه خارجی اعتراض می کنند برای مثال ما می توانیم یک سوم داروهای مصرفی داخل کشور را با نصف هزینه مصرفی وارد کنیم بنابراین شما حساب کنید چه حجمی از پول را می توان ذخیره کرد ولی اگر با این نگاه به قضیه نگاه کنیم  با دست خودمان صنایع تولیدی خود را نابود می کنیم که در این شرایط سیاسی دنیا و شرایط تحریمی کشورکار عاقلانه ای نیست بنابراین باید ساز وکار تولید راصلاح کنیم برای مثال برای تامین افزایش حقوق ۲۰-۳۰%سالاینه کارکنان یک شرکت و یا بیش از اندازه بودن نیروی انسانی  شرکت باعث افزایش هزینه های تولید خواهد شد و مانند تله انفجاری به تعبیر بنده عمل خواهند کرد و اقتصاد ما را فلج خواهند کرد.

همه کشورهای دنیا تا یک زمان مشخصی مکانیسم حمایت از کالای تولیدی داخلی را به کار بردنند مانند کشور های مثل چین و هند وامریکا ولی این مکانیسم دائمی صورت نگرفت و مرزهای خود را باز کردند و از صنایع خود خواستند که با رقیب های خارجی خود رقابت کنند. از نظر ارزش ریالی ۷۰ درصد بازار دارویی کشور را صنایع داخلی تامین می کند و مابقی ان وارداتی می باشد و حتی اگر ما تصمیم به تولید داروهای در داخل کشور بگیریم یک پروسه زمان بر خواهیم داشت و باید شرایط اقتصادی و سیاسی کشور در نظر بگیریم که آیا تولید این داروها در کشور مقرون به صرفه است یا نه.

خوشبختانه ما در تولید دارو های جدید و هایتک در شرکت های داخل کشور پیشرفت های خوبی داشتیم این شرکت ها بیشتر خصوصی هستند و دولت در این شرکت ها خوشبختانه دست ندارد منظور از دولت نهاد های مثل تامین اجتماعی و بانک ها و… هستند که از عوامل عدم بهره برداری شرکت ها هستند. این شرکت های خصوصی به دلیل داشتن نیروی انسانی محدود و کارامد از چابکی بالا برخودار هستند و به کشور اروپای شرقی ترکیه و روسیه صادرات محصول دارند. نگرانی بنده از شرکت های قدیمی ما است در واقع به میزانی سنگین و بزرگ شده اند که نیاز به جراحی و اصلاحات عظیمی برای ادامه حیات خود دارند و این شرکت ها به دلیل داشتن هزینه های بالا تنها راه حل خود را برای نجات از شرایط موجود افزایش قیمت دارو می دانند در حالی می توانند با کنترل منابع انسانی خود و کاهش هزینه های تولید و افزایش صادرات به بهره برداری لازم برسند

یک سوالی که اینجا مطرح می شود این است که چرا شرکت های داروسازی ما صادرات دارو ندارند ؟ در کنار عوامل مختلفی چون عدم توانای در مستند سازی برای محصول تولید شده جهت فروش به کشورهای خارجی یک علت اصلی و مهم وجود دارد و آن دسترسی ساده و آسان به یک بازار هشتاد میلیونی در داخل کشور است وقتی برای مثال بنده به یک بازار داخلی دسترسی داشته باشم و بدون دردسر مواد دارویی خود را به فروش برسانم چه لزومی برای صادرات محصول خود دارم در حالی که کشور های مانند اردن و امارات و مصر در حال صادرات دارو به کشور های خارجی هستند برای مثال چرا ما نمی توانیم به بازار دارویی سوریه یا عراق با وجود هزینه های زیادی که در این کشورها انجام می دهیم داشته باشیم؟ دلیلش مشخص است اصلا ما تمایلی به این کار نداریم ، در  جلسه ای با مسئولین وزارت بهداشت عراق داشتیم مسئولین عراقی اذعان داشتند که شرکت های ایرانی نمی توانند به ما مستنداتی برای محصولات داخلی به ما بدهند

باتوجه شرایط موجود پس  شعار حمایت از داروی ایرانی در آینده به نفع کشور نخواهد بود؟بنده اعتقاد دارم شعار در بحث خود کفایی خیلی حرف درستی نمی باشد چرا که از عصر خود کفایی گذشته ایم، ما باید تراز مثبت داشته باشیم به این معنی که صنعت دارویی ما برای مثال سالیانه ده میلیادر دلار واردات داشته باشد ولی در عوض سالیانه دوازه میلیارد صادرات داشته باشد اگر این کار را انجام بدهیم موفق هستیم. اما اکثر شرکت های داروی فقط خواستار افزایش قیمت دارو هستند و این درحالی است که داروی های تولید شده در داخل برخلاف تصور عوام قیمت بالای دارد برای نمونه شرکتی در داخل کشور داروهای ضد ایدز را تولید می کرد که بنا به دلایلی خط تولید خود را تعطیل کرد و ما مجبور شدیم دارو ها را وارد کنیم ،هزینه واردات دارو یک سوم تولید داخل برای ما تمام شد و با ما با تعطیلعی این شرکت دو سوم صرفه جویی کردیم که این مسئله خیلی دردناک می باشد چون این شرکت راهی جز در افزایش قیمت دارو برای بهره برداری خود نمی دید

نظر جناب عالی در مورد این موضوع که اکثر شرکت های تولید دارو در کشور دولتی بوده و سهم شرکت های خصوصی در مسئله توید داخل کم می باشد ، شرکت های خصوصی توانای رقابت را با شرکت های دولتی نخواهند داشت و محکوم به شکست خواهند بود چیست؟ اصولا کشور ما یک کشور سیاسی است و تمام تصمیات ما وابسته مسائل سیاسی است و تصور اداره کشور با بخش خصوصی غیر ممکن می باشد و بخش خصوصی در شرایطی می تواند کار کند که قوانین شفاف و نسبتا ثابت باشد برای مثال بخش خصوصی نمی تواند در شرایطی که در آن ارز نواسان دارد کار کند و یا در شرایطی می تواند کار کند منابع شفاف و به صورت مشابه در دسترس افراد باشد که این شرایط را بنا بر مسائل سیاسی در ایران نداریم در دنیا بخش خصوصی حق اعتراض نسبت به دولت را دارا می باشد ولی در کشور ما اینگونه نیست و حتی کشورهای خارجی هم نسبت به این موضوع پی برده اند و زمانی که می خواهند فعالیتی را در کشور آغاز بکنند به دنبال نهادهای دولتی یا حاکمیتی برای همکاری می روند چرا که می دانند با کمک این نهاد ها است که می توانند در کشور کار کنند. بنده اعتقاد دارم زمانی که می خواهیم مبنای یک کار خصوصی در کشور داشته باشیم نگاه کنیم ببینیم چه زمانی دولت دو تیم پرسپولیس و استقلال را به مردم واگذار می کند چرا که دولت نمی تواند به معنای عام به ملت اعتماد کند و این تصور بر دولت حاکم است با واگذاری چیزی سرمایه ای را از دست داده است

به طور کلی ما چه دارو های را می توانیم داروی ایرانی محسوب کنیم آیا برای نمونه داروهایی که در کشور تحت لیسانس یه شرکت خارجی در کشور تولید می شوند را می توانیم داروی ایرانی به حساب بیاوریم؟ به نظر بنده واژه داروی ایرانی واژه درستی نمی باشد و اصلا نمی توان صفر تا صد یک دارو را در کشور درست کرد و لزومی هم ندارد این کار را انجام دهیم برای مثال کشور امریکا بزرگترین کشور وارد کننده دارو در دنیا و همچنین بزرگترین کشور صادر کننده دارو در دنیا است. یک سوال اگر ما دانش این را داشته باشیم که بتوانیم بهترین ماده اولیه را وارد کنیم و بهترین فرمولاسیون را انجام بدهیم ایا ما دارو ایرانی تولید کرده یا نه ؟ بله زمانی که ما از فکر و دانش داخلی استفاده می کنیم  حتی درهرزمینه دیگری غیر از دارو ما از کالای ایرانی حمایت و استفاده کرده ایم و به نظر شخص بنده منظور از حمایت از کالای ایرانی حمایت از کالای است که در داخل ایران تولید می شود ممکن تحت لیسانس باشد یا تحت حمایت سرمایه گذار خارجی صورت گرفته باشد و… مهم این است که دانش در داخل کشور به وجود آید و نهادینه شود و گسترش پیدا کند

متاسفانه ما مفاهیم را اشتباه در نظر می گیریم برای نمونه ما عبارت اقتصاد مقاومتی را زیاد به کار می بریم در حالی لغت صحیح این اقتصاد ،اقتصاد تاب آور است چون مقاومت جای و تحت شرایطی خواهد شکست ولی اقتصاد تاب اور ،انعطاف پذیر است و خود را با شرایط مختلف وفق می دهد و ما در دنیا اقتصاد های تاب اورداریم نه درشرایط تحریم و نه شرایط فشار دچار تغییر نمی شوند و خود را با شرایط موجو وفق می دهند ولی اقتصادی مقاومتی تحت فشار خاصی خواهد شکست و نمی تواند خود را با شرایطی که هر روز ایجاد می شود وفق دهد بنابراین این مفاهیم باید توسط مقامات ارشد نظام اصلاح شوند اما ما از اینکه توسط رسانه ها مورد انتقاد قرار بگیریم می ترسیم ولی باید حرف درست وحق را زد و پای آن ایستاد

به نظر بنده درست کردن زیر ساخت های اقتصادی کشور نسبت به مسئله حمایت از تولید داخل ارحجیت دارد چرا که تا زمانی که اقتصاد ما وابسته به ارز خارجی باشد نمی توان در این فضا از حمایت کالای ایرانی صحبت کرد یکی از کار های که می تواند صورت بگیرد استفاده از ارز کشور مبدا است نظر حضرت عالی در این مورد چیست؟

در این موضوع دو مسئله مطرح می شود یک موضوع که در واقع رانتی که از تبدیل ارز به وجود می اید است و عده ای از این بهره برداری می کند که به دلیل مسئله به خاطر عدم شفافیت در نظام اقتصادی ما می باشد و دومین مسئله پذیرش کشوری است که ما می خواهیم ماده اولیه برای تولید داخلی تهیه کینم چرا که دلار و یورو ارز های بارزشی در دنیا محسوب می شوند و این کشور ها تمایل دارند با این ارز ها مبادله انجام بدهند.

بنابراین در بحث نظام  سلامت ما زمانی که از موضوع حمایت از دارویی ایرانی صحبت می کنیم منظور ما دارویی است که در داخل کشور تولید می شود چرا به این دلیل که زمانی که ما داخل کشور دارویی را تولید کنیم دسترسی ما را در زمانی به آن دارو تضمین خواهد کرد. در هیچ جای دنیا و هیچ زمانی دارو و تجهیزات پزشکی تحریم نمی شوند ولی با تحریم سیستم بانکی توانایی برای خرید دارو و تجهیزات پزشکی را نخواهیم داشت پس بنابراین  کشوری که با این مشکلات روبه رو است باید بتواند مقدار  پایه ای  از مواد را تولید بکند و نیاز خود را برطرف کند و در کنار این مورد باید حتما دانش خود را نیز حفظ بکند و خوشبختانه وضعیت صنعت دارو سازی ما در جایگاه خوبی قرار دارد و باید به گونه ای کار کنیم که اگر مرزهای واردات داروی کشور باز شوند صنایع دارویی ما فلج نشود و توان رقابتی داشته باشد  واین رمانی اتفاق خواهد افتاد بتوانیم بهره برداری مناسبی از صنایع خود داشتیه باشیم .

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *