دی ۲۲

به این دستورات عمل باید کرد…

برشی خواندنی از قانون ابن سینای بزرگ /فصل هفتم: رژیم غذایی (تدبیرالماکول)

 

 کسی که میخواهدبهداشت رارعایت کند نباید غذاهای دارویی مانند سبزی (بقول) و میوه و نظایر آن را غذای اصلی خود قرار دهد، زیرا غذاهای نرمکننده خون را میسوزانند، غذاهای غلیظ بلغ م آورند و تن را سنگین میکنند. بهترین غذاها برای تندرستی عبارتند ازگوشت، بویژه گوشت بزغاله، گوساله کوچک و بره گندم که آمیزه های آن پاک شده باشد. محصول کشت بایدآسیبی ندیده باشد. • شیرینی که با مزاج دمساز باشد. • نوشابه خوشبوی ریحانی. در غذاهای اصلی بجز این چهار نوع نباید غذای دیگری مورداعتماد واعتیاد قرار گیردمگر از روی ناچاری و یا برای چارهجویی بیماری و پیشرفت بهداشت انتخاب گردد. در بین میوهها آنهایی که مشابه غذا هستند عبارتند از انجیر وانگو روان مشروط بر این است که این میوهها بی آفت و کاملاًرسیده و بسیار شیرین باشند. ۲ ـ خرما در سرزمینهایی که به خوردن آن عادت دارند. اگر از خوردن این میوهها، مواد بیرون ریختنی ایجاد شد باید فوراً آن را استفراغ کرد غذا موقع ۱ (غذا را نباید بدون داشتن اشتها خورد. ۲ (اگر اشتهای پیدا شده مانند آشتهای اشخاص مست، کاذب نباشد نشاید خود راگرسنه نگهداشت (کسی که بیماری تخمه (پرخوری) دارد، وقتی خود راگرسنه نگه میدارد معدهاش پر از خلطهای چرکی و ناپسند میشود. ۴ (در زمستان غذایی باید تناول شود که گرمی میبخشد و در تابستان غذایی که سردی دهنده است و یا گرمی آن اندک میباشد. ۵ (گرمی و سردی غذاهرگز نباید خارج از توان شخص باشد. باید بدانی: کسی که در مواقع ارزانی غذا به سیر شدنعادت کرده است، اگر در موقع کمبود غذاگرسنگی بکشد برایش بسیار ناگواراست. همچنین کسی که به علّت کمبود غذا به کم خوردن و گرسنگی عادت دارد، اگر در موقع ارزانی و دسترسی به غذا، پرخوری کند وضعش از حالت اولی هم بدتر است . مامردمانی را دیدیم که درقحط سالی دسترسی به خوراک نداشتند و وقتی بعداً غذا زیاد شد، شکم را پر کردند و مردند (۱۸۱ (تنور شکم تافتن بیش از اندازه در تمام حالات کشنده است و فرقی نمیکند که آکندن شکم با خوراک یا نوشیدنی باشد . اشخاص و بدان که پوشش و بلندی بالش در هضم غذا یاوری میکند . به طور کلّی در هنگام خواب اندامها باید گرایش به سوی پایین داشته باشند نه بالا : غذا مقدار مقدار غذا بر قیاس عادت و نیرومندی غذا خورنده است . شخص تندرست باید آنقدر بخورد که احساس سنگینی نکند و اندامهای سرازیریاش کشیده نشوند، باد نکند و شکمش به قرقر نیفتد و غذا از پایین به بالا نیاید و دلش بهم نخورد و به اشتهای سگی دچار نشود، اشتهایش بند نیاید، کندذهن نگردد و به بیخوابی دچار نشود. هر غذایی که طعمش دیر احساس شد بد و هر قدر دیرچشتر باشد بدتر است . اگر بر اثر غذا نبض به درشتی بزند و نفس کوتاه بیرون آید، باید دانست که غذا از حداعتدال پا فراتر نهاده است،

زیرا اگر معده بیشتر از حالت لازم انباشته شود مزاحم حجاب حاجزمیشود و در نتیجه تنفس کوتاه و پیدرپی میآید . بر اثر این بینظمی تنفس، نیاز قلب به نبض بیشتر میشود و از آن جا نبض درشت میزند و نیر و کاهش مییابد. اگر گرمی بدن کسی بر اثر غذاشدت یا بد نباید غذای مورد نیاز خود را یکباره فرو دهد بلکه کم کم و به تدریج غذا بخورد تا اگر شکم پر از خوراک شد عوارضی مانند تب لرزو بعد از آن تب گرمیمانند تب روزانه ناشی از خوراک گرم در او ایجاد نشود. کسی که نمیتواند غذای مورد احتیاج خود را در یک وعده هضم کند، باید دفعات غذا خوردن را افزایش و مقدار غذا را کاهش دهد. غذای اشخاص سودایی مزاج باید بسیار نم بخش و کمتر گرمی زا باشد . غذای صفرایی مزاجان بایدنم بخش وخنک کننده باشد. کسی که خونش گرم مزاج است نیازمندخوراکهای سرد و کم تغذیه است. کسی که خونش بلغمی است باید خوراکش اندک، گرم و لطیف باشد . برای پس و پیش افتادن و درجه بندی خوراکها دستوراتی هست که هرکس بهداشت را رعایت میکند باید آنها را بکار بندد: ۱ (کسی که غذای سخت و دیرهضم میخورد، نبایدبه دنبال آن غذای زودهضم و رقیق بخورد،

 زیرا این غذای رقیق دنباله رو، پیش از غذای قبلی خود هضم میشود . غذای دیرهضم بالانشین میشود و راه داخل شدن بر آن بسته میشود و متعفّن میگردد و تباه میشود و هرچه با اوبیامیزدبه تباهی میگراید، مگر در حالتی که بعداً ذکر خواهیم کرد. ۲ (همچنین شایسته نیست که وقتی انسان ابتدا خوراک لغزندهای میخورد که زودهضم میشود بلافاصله غذای نیرومند و سختی را با آن همراه سازد (۱۸۳ ،(زیرا غذای سخت با آن در معده میلغزد و نصیب خود را از هضم دریافت نمیکند. شایسته نیست که غذاهایی مانند ماهی و غذای مشابه آن را بعد از ورزش خسته کننده تناول کنیم، زیرا این غذا تباه میشود و خلطها را تباه میگرداند. ۳ (برای کسانی که معده سست دارند و غذا را قبل از هضم بیرون میدهند،

 رواست که قبل از غذای عادی، غذای گیرندهای بخورد (از کیفیت و وضع معده همواره بایدمراقبت کرد. معده برخی اشخاص غذای لطیف و زودهضم را تباه میگرداند و غذای سخت و دیرهضم را هضم میکند. چنین کسانی را اشخاص دارای معده آتشین مینامند. درعده دیگری وضع معده درست برعکس حالت معده آتشین است. ۵ (خوگرفتن به نوع غذا نیز اهمیت دارد. همچنین هر سرزمینی ویژگیهایی از طبایع و مزاجها را دارد که خارج از دستور مقیاس تعیین شده است. این نکته را نباید فراموش کرد که باید بررسیهایی در باره سنجشها، پژوهشها و آزمایشها بکنی و آنها را مقیاس قرار دهی. شاید غذایی که به آن عادت شده است و تا اندازهای زیانهایی هم دربر دارد بیشتر ا ز غذای نشناخته مفید باشد. برای هر جسمی و هر مزاجی غذای ویژهای ملایم است و اگر آن را تغییر دهیم دچار زیان میگردد . برخی از خوراکهای خوب و مطلوب برای بعضی از مردم مناسب نیست و باید از آن دوری جویند .کسانی که از غذاهای نامطلوب لذت میبرند نباید خود را فریب دهند زیرا این غذاها به مرور ایام خلطهای ناپسند و بیمار کننده و کشنده میگردند. کسی که در بدنش خلطهای بد وجود داشته باشد رواست که غذاهای خوب زیاد بخورد، بویژه اگر چنین کسی بر اثر ناتوانی نتواند حالت اسهال را تحمل کند . کسی که بدنش متخلخل (نامتراکم است و به زودی به تحلیل میرود، باید غذاهای تروز ود هضم بخورد، با اینکه تنهای متخلخل تحمل غذاهای غلیظ و مختلف را بیشتر دارند و از آسیب عوامل درونی مصون هستند و غالباً از عوامل خارجی زیان میبینند

. کسی که زیاد گوشت میخورد و در آسایش زندگی میکند باید خود ر ا به رگزدن عادت دهد. اگر مزاج چنین شخصی سردی گراست باید موادگوارش دهنده (جوارشنات) و انواع هلیلِهها (اطریفلات) را استعمال کند. برای چنین کسی هرچه معده و رودهها و رگهای نزدیک به آنها راپالایش میدهد مطلوب است . گرد هم آمدن غذاهای گوناگون در معده بسیار بد است، بویژه اگر مدت غذا خوردن طولانی باشد و غذایی که درتعقیب غذای اول میآیدقبل از شروع به هضم آن به معده برسد، در این صورت غذاها از حیث هضم هماهنگ نخواهد بود. این نکته را باید بدانی که : بهترین نوع غذاهای مطلوب غذایی است که شخص از آن بسیار لذت میبرد، زیرالذت بخشی خوراک به این معنی است که معده آن را به خوبی در بر گرفته است و نیروی گیرنده آن را به خوبی پذیرفته است. لیکن غذای لذیذ در شرایطی خوب است که اندامهای اصلی همه سالم ونیکو مزاج باشند وگرنه لذت بردن دلیل بر خوبی نمیشود. مثلا اگر مزاجها همه بر وفق مرادنباشند و یا مزاج اندامها مخالف هم باشند و کبد با معده اختلاف مزاجی غیرطبیعی داشته باشد، لذت بخشی خوراک مقیاس خوبی آن نیست . گذشته از این، غذایی که بسیار لذت بخش باشد وقتی به مقدار زیاد تناول شود زیانآورخواهد بود: غذا وعده های بهترین دستور در باره طعام سیر کننده آن است که روز اول یکبار و روز دیگر دو بار، در صبحانه و شام تناول شود. باید اعتیاد را نیز مراعات کرد، مثلا اگر کسی که عادت داشته است روزی دو بار بخورد به این دستور عمل کند لاغر میشود و از نیرویش میکاهد،

 اگرضعف هضم داشته باشد باید روزی دو بار غذا بخورد ولی هربار غذای خود را کمتر کند . کسی که عادت داردهر روز یکبار غذا بخورد و بخواهدعادت را تغییر دهد و روزی دو بار بخورد ناتوانی و تنبلی و سستی بدوروی میآورد. اگر غذای ناهارش در او باقی ماند در موقع شب توان را از دست میدهد و شام را بدون اشتها میخورد، در نتیجه آروغ ترش، بدنفسی، دل بهم خوردگی، دهان تلخی ولینت شکم به وی روی میدهد، زیراچیزی را برای معده آورده است که این اندام به آن خونگرفته است وعوارض همان خواهند بود که ازعدم هضم غذا روی میآورند. رویآوردهای آنها را بعداً خواهی شناخت. ممکن است به چنین کنند تا آبکیها به تحلیل روند و کمتر زیان رسان باشند کار مطلوبی انجام دادهاند. این نکته را نیز بدان که اگر ماده خام یا آبکی همراه خون باشد و نگذارد خون به بدن بچسبد، خون کاهش مییابد

روش مطلوب آن است کسی که میوه میخورد بعداً پیاده روی کند و سپس غذا بخورد تا غذا بلغزد. غذاهایی که ماده آبکی و خلط غلیظ و چسبنده و صفرایی را افزایش میدهند از آنجا که ممکن است خون بر اثر ماده آبکی آنها متعفّن شود و خلط غلیظ و چسبنده، مجاری و راههای مرارهای را بند آورد و صفرا بدن را گرم کند و در نتیجه آن خون گرمتر شود، تبها پیدا میشوند. حبوبات (بقول) مراری شاید در زمستان مفید باشند و مقدار کم آنها (تفهه) در تابستان نیزبی بهره نیست کسی که ناچاراست غذای ناپسندیده بخورد بهتر آن است که وعدههای غذا را کاهش دهد و خوردن آن پیدرپی نباشد و مواد دفع کننده زیانهای چنین غذاها را با آنها بیامیزد

مثلا اگر از شیرینی ناراحت میشود، مواد ترش نظیرسرکه، انار ترش، اسکنجبین سرکه، به و نظایر آن را بخورد وتلاش کند که تخلیه شود . کسی که از غذای ترش مزه در رنج است انگبین و شراب کهنه بخورد و ش راب انگبین موقعی برای معده موثر خواهند بود که غذای ترش مزه به پختگی نرسیده است و هضم نشده است. کسی که از خوردن مواد چرب ناراحت است، چارهاش موادگس مزهای نظیرشاه بلوط، دانه آس، خَرنُوب شامی، میوه درخت سدر، زالزالک و یا داروهای تلخ نظیر راسن تلخ (زنجبیل شامی) و داروهای شورمزه و تندمزه مانند کامه (آبکامه)، سیر و پیاز و تمام موادضدچربی است. کسی که دارای خلطهای رقیق و ” بد” است بهتر است غذای خوب زیاد بخورد. کسی که بدنش به آسانی میگدازدباید غذایش تر و زودهضم باشد . جالینوس فرماید: “خوراک تر برای هیچ حالتی از حالات بدن مناسب نیست، انگارکه ارزش هیچ است، نه شیرین است نه ترش، نه تلخ است نه تند، نه گیرنده است و نه شور “. کسی که بدن نامتراکم دارد غذای غلیظ را بیشتر از کسان دارای بدن متراکم تحمل میکند. زیاده روی در غذاهای خشک اشتها را از بین میبرد، رنگ رازشت میکند و مزاج را خشک میگرداند. خوردن چربی زیاد، تنبلی میآورد و اشتها را از بین میبرد . زیاده روی در خوردن غذاهای سرد سستی، تنبلی و پژمردگی میآورد. زیاده روی در خوردن غذای ترش انسان را زودپیر میکند . عادت کردن زیاد به خوراکهای تند و شور نامطلوب است. غذاهای تند به معده زیان میرسانند و غذاهای شورطعم برای چشم خوب نیستند. غذای چرب اگرچه با مزاج دمساز باشد، هرگاه متعاقب آن خوراک ناپسند آید ناپسند میگردد. غذاها و گوارش آنها : غذای چسبنده دیرتر از خوراک نا چسبنده فرو میرود (عبور میکند). خیار پوست نکنده دیرتر از خیار پوست کنده سرازیر میگردد. نان سپوس داراز نان بی سپوس زودگذرتر است. کسی که از کار خسته شده است و عادت به خوراک لطیف دارد، چنانچه بعد از گرسنگی غذای غلیظی نظیر شیر برنج بخورد، خونش بجوش میآید و میشوردو نیاز به رگزدن دارد، هرچند که ازفصدقبلی وی مدت زیادی نگذشته باشد. همچنین اگر شخص خشمگینی این کار را بکندبه همین درد گرفتار میگردد. بدان که: از آنجا که مزاج غذای شیرین را با شتاب میربایدو نمیگذارد برسد و هضم شود، خون تباه میگردد. هر غذایی به تناسب ترکیبش خواصی دارد. پژوهشگران هندی و دیگران گفتهاند: “نباید شیر و ترشی، ماهی و شیر با هم باشند، زیرا ممکن است بیماریهایی ببار آورند که جذام از آن جمله است ” و گفتهاند: “ماش همراه پنیر، ماش با گوشت پرنده و قاوت با شیر برنج زیانآور است . غذای چرب و روغنی را نباید در ظروف مسی نگهداشت. گوشت را نباید بر اخگر درخت کرچک بریان کرد“.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *