شهر ۱۶

تدابیر خواب

برشی از کتاب گراسنگ قانون ابن سینا

تدابیر خواب

100_45

قبلا در زمینه خواب سنگین، خواب سبک، بیداری و بیخوابی بیاناتی کردیم و گفتیم که در حالات معینی برای پدید آمدن و ازبین رفتن آنها چه باید کرد. این بحث را در طب جزئی باز ادامه خواهیم داد. در اینجا فقط بنکات زیر اکتفا می کنیم:

اگر خواب به اعتدال باشد اعمال نیروی طبیعی بخوبی بانجام می گیرد، نیروی روانی می آساید و بر گوهرش می افزاید. حتی می توان گفت از انجا که خواب سستی آور است نمی گذارد روح – هر روحی که باشد – بگذارد. باین جهت طعامی که در حال هضم شدن است هتر (در خواب) هضم میشود و ناتوانی هائی که بر اثر انواع تحلیل رفتگی ها به انسان دست داده است تلافی میگردد. تحلیل رفتگی ها چه براثر خستگی و چه بر اثر جماع ویا خشم و غیره باشد جبران می گردند.

اگر خواب معتدل با اعتدال کمی و کیفی خلط ها برخورد کند، تری بخش و گرم کننده است و برای پیران بسیار سودمند میباشد زیرا نمناکی را حفظ و تر مزاجی را بحال خود نگه میدارد. هم از این روست که جالینوس فرموده است: (( هر شب یکعدد کاهوی کوچک معطر میخورده است)). کاهو خواب آور است و معطر کردن آن برای از بین بردن سرد مزاجی کاهو است. جالینوس می فرماید: (( از روزی که اینکار را می کنم زیاد میخوابم)). منظورش این بوده است که اکنون من پیر هستم و نم بخشیدن خواب برای من خوب است. در حقیقت توصیه جالینوس برای کسانی که خواب از آنها گریزان است بهترین علاج است و اگر بعد از هضم کامل غذا استحمام کنند و آب گرم زیاد بر سر بریزند، بهترین کمکی باین علاج خواهند کرد. لیکن چاره بیخوابی را که موثرتر از روش نامبرده باشد در بحث معالجات ذکر خواهیم کرد.

خواب تندرستان:

تندرستان برای خواب شان باید برنامه داشته باشند. خواب باید به اعتدال باشد و وقت معین داشته باشد. در خواب نباید زیاده روی کنند. و از شب بیداری هم پرهیز کنند زیرا بیخوابی زیاد برای مغز زیان آور است و بر اثر آن تمام نیروها ناتوان می گردند. بسیار اتفاق می افتد کسی شب بیداری می کشد و خواب را از خود می راند باین جهت که می ترسد غش کند و بی نیرو شود.

خواب سنگین بهترین خواب است و خوابی است که بعد از سرازیر شدن خوراک از قسمت های بالاوئی شکم و آرامش گرفتن آثار بعدی یعنی باد و قرقر شکم است. خواب قبل از پیدایش چنین آرامشی در شکم، زیان هائی در پی دارد و خوابی خوش و پیوسته نیست و در آن شخص خوابیده مرتب پهلو به پهلو می کند، به پشت و شکم میخوابد و همین پهلو به پهلو شدن و بر پشت و رو افتادن زیان دارد و خوابیده را رنج می دهد. پس بهتر آن است که بعد از سرازیر شدن غذا و آرام گرفتن کمی پیاده روی کنند و بعد بخوابند.

خواب با شکم تهی بد است و نیرو را از بین می برد. خواب با شکم مالامال از غذا نیز بد است زیرا خواب سنگین نمیشود و پهلو به پهلو کردن در بر دارد و گذشته از آن طبیعت را بخود مشغول می دارد و طبیعت از کاری که باید در موقع خواب انجام دهد باز می ماند و هضمی را که باید در خواب انجام می داد به انجام نمی رساند.عارضه این حالت، از خواب پریدن کسل کننده و دهشت دهنده است و بر اثر این بیداری ناگهانی طبیعت کند کار می شود و هضم به تباهی می گراید.

خواب در هنگام روز بد است، بیماری های رطوبتی و سرماخوردگی ها و زشت کردن رنگ را در پی دارد، بر طحال تاثیر می گذارد، پی ها را سستی می دهد، تنبلی آور اشتها بر است و دمل ها و تب ها را همراه دارد. یکی از علل آسیب رسانی خواب روز آن است که زود از هم می گسلد و طبیعت از کاری که دارد دست بر میدارد. خواب شب از آنروی پسندیده است که کامل می باشد و سنگینی آن بر وقف مرام است و از گسستگی دور میباشد. کسی که بخواب روزانه خو گرفته است نشاید یکباره از آن دوری جوید و بهتر است بتدریج آنرا ترک کند.

طرز خوابیدن:

بهتر آن است که نخست بر پهلوی راست و بعد بر پهلوی چپ بخوابیم که این دستور طب و شریعت است. اگر نخست بر شکم بخوابیم حرارت غریزی متوقف، جمع و تکثیر میشود و در هضم مددکار است. خواب بر پشت بسیار بد است و بیماری های نامطلوبی مانند سکته و فالح و کابوس از آثار آن است زیرا مواد دفعی را به سوی عقب میراند و این مواد را مومجرا را که در جلو واقع و عبارت از سوراخ بینی و کام دهان است گم می کنند. بیماران بسیار ناتوان از آن روی بر پشت میخوابند که ماهیچه و اندامشان بر اثر ناتوانی تحمل پهلو به پهلو شدن ندارند و بخشی از بدن که قوی تر از همه است پشت است و بنابراین خود را بر پشت می اندازند. همچنین کسانی که با دهان باز می خوابند از آن است که ماهیچه های جمع کننده آرواره ها در آنها ناتوان است و از عهده کار خود بر نمی آیند.

قانون ابن سینا- جلد اول ص ۴۱۵ – ترجمه شرفکندی – چاپ سروش ۱۳۷۰

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *