علم مقاله محور!

تیر ۰۹

علم مقاله محور!

بسمه تعالی

محمد حسین خسروی- دانشجوی پزشکی

علم مقاله محور!

Untitled-3yuf.,kt

جامعه ی جهانی امروز در نتیجه ی توسعه ی فناوری، اینترنت و امکانات ارتباطی با سرعت چشمگیری در حال پیشرفت است. آن چه که بقای یک جامعه انسانی را در جهان امروزی تضمین می کند حرکت همپای این پیشرفت می باشد. یکی از زمینه های این حرکت رو به جلو توسعه علوم دانشگاهی و تولید علم است که در کشور ما هم تلاش های مناسبی در این زمینه صورت گرفته. یکی از جنبه های تولید علم در کنار ثبت اختراعات، نگارش مقالات علمی توسط دانشجویان, اساتید و دانشگاهیان ما و مطرح نمودن این مقالات در جامعه جهانی و استناد دانشمندان جهان به این مقالات است به نحوی که کشور ما را در مقام دوم کشور های تولید کننده علم در خاور میانه قرار داده. اما آیا واقعا تولید علم صورت گرفته؟ آیا مقالات ما از کیفیت لازم برای کمک به صنعت برخوردارند؟

شاید همه ی ما هنگام عبور از خیابان انقلاب و خیابان های منتهی به دانشگاه تهران به فراوانی با آگهی ها و اطلاعاتی با مضمون “انجام پایان نامه های دانشجویی” و “چاپ مقالات ISI به صورت ۱۰۰ % تضمینی” مواجه شده ایم . حتی افرادی را دیده ایم که مثل میوه فروشان داد می زنند و برای انجام پایان نامه و مقالات تضمینی ISI  مشتری جمع می کنند! دیدن این صحنه ها و آگهی ها برای محققین و کسانی که با خلوص و هدف در این حوزه تلاش می کنند بسیار نا امید کننده و تاسف بار است. زیرا آنان می دانند که نوشتن مقالات علمی و پایان نامه مستلزم کوشش های فراوان و داشتن زمینه علمی لازم است.

حال این پرسش مطرح می شود که منشا این دست اتفاقات و پدیده ها کجاست؟ در پاسخ باید گفت بازاری که مشتری نداشته باشد صد در صد برچیده می شود! اگر این آگهی ها و تبلیغات سودی به همراه نداشته باشند مطمئنا دلالان پایان نامه ها و مقالات به سوی بازاری دیگر می روند. بنابراین متاسفانه منشا این مشکل تا حدود زیادی خود دانشگاهیان، اساتید و قشر فرهیخته ما هستند، مگر افراد عادی چه نیازی به نوشتن پایان نامه یا مقالات ISI  دارند؟ به عبارت دیگر از ماست که بر ماست!

متاسفانه جمع کثیری از دانشگاهیان و اساتید ما جز کسب امتیاز پژوهشی وطی کردن مراحل آکادمیک هدف دیگری ازداشتن مقالات علمی ندارند که البته خود این هم به سیستم نادرست ارزیابی اساتید بر می گردد که صرفا مبتنی بر مقالات علمی پژوهشی می باشد حتی این سیستم ارزیابی مبتنی بر مقاله هم ایرادات فراوانی دارد. برای مثال در این ارزیابی توجه بسیار کمی به کیفیت مقاله می شود به نحوی که امتیاز مقاله چاپ شده در مجله ای مانند Nature اختلاف بسیار کمی با مقالات چاپ شده در مجلات علمی-پژوهشی داخلی دارد واین خود محققین و اساتید را از کار های تحقیقاتی با کیفیت بی نیاز می کند. اما به نظر می رسد که ما هدف اصلی تحصیل که همان تولید علم می باشد را فراموش کرده ایم و از طرفی دیگر با تعریف تولید علم هم آشنا نیستیم. ما تولید علم را با راه اندازی کارخانه های تولید مقاله! اشتباه گرفته ایم و همواره تعداد مقالات معیاری برای سنجش میزان تولید علم ما بوده ؛ نه کاربرد و کیفیت مقالات. در صورتی که این تعریف در اکثر کشورهای توسعه یافته متفاوت بوده و میزان عملی شدن و کاربرد مقالات معیاری برای تولید علم محسوب می شود نه صرفا تعداد مقالات تولیدی.

حال آیا این کارخانجات تولید مقاله سودی هم به حال ما دارد؟ در پاسخ باید گفت خیر. نوشتن مقالات نمایه شده در نمایه سازهای بین المللی مانند ISI زمانی ارزشمند است که تاثیر خود را در زندگی روزمره مردم و تامین رفاه اجتماعی بگذارد. بررسی ها نشان می دهد که اکثر مقالات تولیدی در داخل کشور در رشته شیمی بوده که متاسفانه امکانات عملی ساختن و تجاری سازی آنان در حال حاضر در کشور وجود ندارد و این به این معنی است که حاصل تلاش محققین ما به راحتی مورد استفاده ی کشور هایی قرار می گیرد که توانایی صنعتی و تجاری سازی بالایی دارند.  بنا براین در حال حاضر تولید مقالات ISI  توسط ما نوعی بیگاری و بردگی نوین است!

عده ای شاید این کمبود و نقص را مرتبط با مسائل بودجه ای بدانند اما لازم به ذکر است که در سال های اخیر منابع مالی قابل توجهی روانه ی مراکز تحقیقاتی و نظام های پژوهشی ما شده است که به نظر می رسد مشکل اصلی عدم مدیریت صحیح هزینه کرد این منابع و بودجه های مالی می باشد. اگر در کشور مرجعی برای جمع آوری و ارائه ی نیاز های اساسی به محققین وجود داشته باشد آنگاه هم وقت و انرژی محققین اتلاف نشده و هم بودجه ی کشور صرف بر آورده سازی نیازهای کشور شده که این می تواند زمینه ساز پیشرفت علمی و معناگر تولید علم یا به عبارتی علم تولیدی (نه مصرفی!) باشد.  

 بنابراین شایسته است که دانشجویان، اساتید و قشر فرهیخته ما با همکاری دولت این شکاف ایجاد شده میان علم و صنعت را پر کنند . یکی از راهکار های پیشنهادی این حوزه،  “مسئله محور” کردن تحقیقات دانشگاهی است و هدایت کردن این پروژه ها به سمت حل مشکلات روزمره مردم جامعه است تا آن ها هم پیشرفت علمی ادعا شده به وسیله آمار و ارقام را لمس نموده و آن زمان است که می توانیم داعیه ی تولید علم و توسعه ی پایدار داشته باشیم.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *