شهر ۲۳

فقط جوان ها بخوانند!

سیری موجز در تاریخ ریاست جمهوری در ایران

 

این مقام پس از سقوط رژیم  شاهنشاهی پهلوی، پیروزی انقلاب اسلامی و بنیانگذاری نظام جمهوری اسلامی در ایران به‌وجود آمد و از تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۵۸ با تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شکل قانونی به‌خود گرفت. رئیس‌جمهور برای یک دورهٔ چهار ساله توسط رأی مستقیم اکثریت مطلق مردم ایران برگزیده می‌شود و انتخاب مجدّد او تنها برای یک دورهٔ پیاپی دیگر امکان‌پذیر است.

بنا بر قانون اساسی، رئیس‌جمهوری ایران پس از رهبری دومین مقام سیاسی بلندپایهٔ کشور است و هیئت دولت و قوّهٔ مجریه یکی از قوای سه‌گانهٔ ایران تحت امر او قرار دارد. البته تا قبل از بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، مطابق اصل ۱۳۴ ریاست هیئت دولت با مقام نخست‌وزیر بود؛ بنابراین ۳ رئیس‌جمهور اوّل ایران (سید ابوالحسن بنی‌صدر، محمدعلی رجایی، سید علی خامنه‌ای) رئیس کابینه محسوب نمی‌شدند. رئیس‌جمهور همچنین به عنوان مجری قانون اساسی، رئیس شورایعالی امنیت ملی و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز فعّالیّت می‌کند. تنها نخستین رئیس‌جمهور ایران (بنی‌صدر) مقام فرماندهی کل نیروهای مسلّح را برعهده داشته‌است و پس از عزل و رد صلاحیت این وظیفه به رهبری سپرده شد، مابقی رؤسای جمهور حائز این مقام نبوده‌اند.

در صورتی که رئیس‌جمهور به دلایلی مانند فوت، عزل، استعفا، غیبت یا بیماری توانایی انجام مسئولیّت‌های قانونی خود را نداشته باشد، معاون‌اوّل رئیس‌جمهور با موافقت رهبری وظایف او را موقتاً برعهده می‌گیرد و باید ظرف مدت ۵۰ روز شرایط انتخاب رئیس‌جمهور بعدی را از طریق انتخابات پیش از موعد فراهم نماید. تا پیش از بازنگری قانون اساسی (۱۳۶۸)، مسئولیّت جانشینی رئیس‌جمهور بر عهدهٔ شورای موقّت ریاست جمهوری بوده‌است.

سید ابوالحسن بنی‌صدر، نخستین متصدّی این سمت بود که از ۱۵ بهمن ۱۳۵۸ با تنفیذ حکم خود رسماً کارش را آغاز کرد. او تنها رئیس‌جمهوری بوده‌است که به دلیل عدم کفایت سیاسی توسط مجلس شورای اسلامی برکنار شده‌است. محمدعلی رجایی نیز تنها رئیس‌جمهوری بوده‌است که در حین خدمت ترور شده‌است. پس از هر دوی این مقاطع که رؤسای جمهور دوره کاری خود را به پایان نبردند، شورای موقّت وظایف آن‌ها را تا انتخاب رئیس‌جمهور بعدی برعهده گرفت. سید علی خامنه‌ای نیز پس از انتخاب به عنوان رهبری توسط مجلس خبرگان رهبری، دورهٔ ریاست‌جمهوری خود را پیش از پایان آن واگذار کرد.

۴ رئیس‌جمهوری بعدی ایران یعنی اکبر هاشمی رفسنجانی، سیّد محمّد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی هر کدام ۲ دوره پیاپی برای این سمت انتخاب شدند. رئیس‌جمهور ایران از مرداد ۱۳۹۲ تاکنون حسن روحانی است.

عاقبت شوم!

ابوالحسن بنی‌صدر با بیش از ۱۰ میلیون رأی (۷۶٪~) در انتخابات ۱۳۵۸ برنده و نخستین رئیس‌جمهور ایران شد. بنی‌صدر اقتصاد خوانده سوربن فرانسه به اسلام‌گرایان چپ و ملی‌گرایان لیبرال گرایش داشت در دوران او همزمان با چالش‌های ابتدای انقلاب، گروگان‌گیری سفارت آمریکا و جنگ با عراق دچار عدم ثبات و مشکلات داخلی شد و او که رفاقت صمیمی با سازمان مجاهدین خلق پیدا کرده بود و به تنش آفرینی با جریانات حرب الله مشغول بود ، نهایتاً توسط مجلس شورای اسلامی (با ۱۷۷ رای موافق، ۱۲ ممتنع و ۱ مخالف) به دلیل «عدم کفایت سیاسی» از ریاست جمهوری برکنار شد و مخفیانه و با ظاهری زنانه همراه مسعود رجوی رهبر منافقین با هواپیمای اختصاصی شاه  به پاریس گریخت.

 

فرجام ، شهادت

محمدعلی رجایی معلم ساده زیست ریاضی و دانش آموخته دانشسرای عالی قزوینی با بیش از ۱۳ میلیون رأی (۹۰٪~) پیروز انتخابات ۱۳۶۰ شد. رجایی مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی بود و تنها پس از ۲۸ روز از آغاز ریاست جمهوری خود در بمب‌گذاری دفتر نخست‌وزیری توسط سازمان مجاهدین خلق (منافقین ملعون) ترور و به شهادت رسید .

رهبر جوان

آیه الله سید علی خامنه‌ای روحانی مبارز مشهدی با بیش از ۱۵ میلیون رأی (۹۴٬۴۱٪) در انتخابات ۱۳۶۰ و بار دیگر با بیش از ۱۲ میلیون رأی (۸۵٪~) در انتخابات ۱۳۶۴ برگزیده شد. این روحانی جوان و انقلابی که بسیار مورد وثوق امام بوده و احکام مختلفی از ایشان داشت اولین ریس جمهور روحانی کشور شد.در این دوران که با بخش عمدهٔ جنگ همزمان و جناح چپ جمهوری اسلامی قدرتمند بود، ایشان از چهره‌های معتدل به‌شمار می‌رفت ، اختلافات ایشان و میر حسین موسوی در مقاطع مختلفی علنی شد . با ارتحال امام خمینی و از تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، ایشان به رهبری انقلاب برگزیده شدند و مدتی کوتاه رسماً عهده‌دار هر دو مسئولیت بودند.

شیخ مصلحت

اکبر هاشمی رفسنجانی بهرمانی با بیش از ۱۵ میلیون رأی (۹۴٬۵۱٪) در انتخابات ۱۳۶۸ و بار دوم با بیش از ۱۰ میلیون رأی (۶۳٪~) در انتخابات ۱۳۷۲ رئیس‌جمهور شد. در آغاز دوران ریاست جمهوری او، جنگ تازه پایان یافته‌بود و با انتخاب رهبر جدید، کشور وارد مرحلهٔ جدیدی شده‌بود. با بازنگری قانون اساسی پست نخست‌وزیری حذف شد، پس از آن جناح چپ افول کرد و با ایجاد تعادل با جناح راست، یک جناح میانه‌روی پراگماتیست برخاست. در این دوران که «دوران سازندگی» نام گرفت، مسئلهٔ اصلی کشور بازسازی پس از جنگ و توسعه اقتصادی بود. انتقادات های زیادی به او به خصوص درباره رواج اشرافی گری و مانور تجمل توسط او و دولتمردانش در سالهای سازندگی با وجود هشدارهای رهبری و تخلفات متنوع فرزندان او که به حبس دو تن از آنان ( مهدی و فائزه) انجامید و نقش فعال در حمایت از سران فتنه در سال ۸۸  وارد شد وی پس از اتمام ریاست جمهوری و تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام عهده دار ریاست آن بود وی در ۱۹ دی ۱۳۹۵ بر اثر حمله قلبی در استخر درگذشت.

دولت به ظاهر آزادی!

سیّد محمّد خاتمی فرزند آیه الله روح اله خاتمی روحانی فقید یزدی که لیسانس فلسفه غرب را در اصفهان خوانده بود با بیش از ۲۰ میلیون رأی (۶۹٪~) در انتخابات ۱۳۷۶ و بار دوم با بیش از ۲۱ میلیون رأی (۷۷٪~) در انتخابات ۱۳۸۰ رئیس‌جمهور شد. او وزیر مستعفی دولت هاشمی بود که به آزاد اندیشی و غرب گرایی شهره بود و وزارت ارشادش با انتقادات تند و تیزی مبنی بر رواج اباحه گری و فساد همراه شد . با آغاز دورهٔ موسوم به «دولت اصلاحات» و «دوم خرداد»، گفتگوی تمدن‌ها و تنش‌زدایی در سیاست خارجی مطرح شد و در سیاست داخلی گسترش آزادی‌های مدنیو فضای باز سیاسی  مدنظر قرار گرفت. رشد حلقه کیان و طیف تندروی سازمان مجاهدین و اصلاح طلبان و آزادی بیش از حد مطبوعات در دوران او رخ داد و غائله کوی دانشگاه و فتنه ۱۸ تیرماه و نقش برخی دولتمردان او در آن در تاریخ ثبت شده است در سال ۸۸ نیز حمایت تمام قد او از میر حسین موسوی و کروبی و بی جواب گذاشتن نامه رهبری و هدایت بخشی از جریان فتنه منجر به عزلت  او  در ایام پسا فتنه گردید

 

دولت زاویه نژاد !

محمود احمدی‌نژاد  درس خوانده علم و صنعت و آهنگرزاده گرمساری در مرحله دوم انتخابات ۱۳۸۴ با بیش از ۱۷ میلیون رأی (۶۲٪~) و در انتخابات ۱۳۸۸ با بیش از ۲۴ میلیون رأی (۶۳٪~) پیروز شد او که سابقه شهرداری تهران و استانداری اردبیل را در کارنامه داشت پرچم عدالت خواهی و پرکاری را برافراشت و در دولت اول بسیار پر تلاش و مجدانه به خدمت رسانی پرداخت اما حلقه اول اطرافیانش مانند مشایی و بقایی و جوانفکر و… بسباری از دلسوزان را می آزرد . احمدی نژاد در جریان عزل وزیر اطلاعات و اصرار بر ماندن مشایی در مقابل حکم رهبری یازده روز خانه نشینی را تجربه کرد که نقطه سیاهی در کارنامه انقلابی گری اش محسوب شد و در دولت دوم نتوانست مانند دولت اول به خدمت مشغول شود و بیشتر به حاشیه و درگیری با سایر قوا و .. مانند غائله چهارشنبه سیاه مجلس پرداخت دولت دوم او وضع کشور به دلالیل متعدد در وضع نامساعد اقتصادی قرار گرفت.

 

اما تدبیر!

و اما حسن روحانی  طلبه حقوق خوانده سمنانی بود که  با بیش از ۱۸ میلیون رأی (۵۱٪~) در انتخابات ۱۳۹۲ پیروز شد و دولت خود را «دولت تدبیر و امید» نامید .وجود برادری با سوابق مششع اقتصادی! و کابینه ای پیر و سن بالا از جدی ترین انتقادات به وی بود و همچنین  قرارداد برجام در زمان وی منعقد شد که مخالفان و موافقان دو آتشه ای دارد . وی همچنین در انتخابات ۹۶ با تکنیک رقیب هراسی و نامزد پوششی!! با  بیش از ۵۷٪ آراء برای بار دوم به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *