شهر ۱۶

پوشش همگانی سلامت در ایران

پوشش همگانی سلامت در ایران

سید میثم موسوی

دانشجوی دکتری سیاستگذاری سلامت، دانشگاه علوم پزشکی تهران

100_41

طرح تحول سلامت، با هدف دستیابی به پوشش همگانی سلامت با ۸ بسته خدمتی، کم و بیش با استفاده از تجربیات کشورهایی نظیر تایلند و ترکیه توسط دولت یازدهم طراحی و اجرا شد. اهداف اصلی از اجرای این طرح، افزایش محافظت مالی، ارتقاءکیفیت خدمات درمانی و ارتقاء وضعیت بهداشت بود. طبق آمار بانک جهانی در سال ۲۰۱۳ میزان پرداخت از جیب در ایران، ۵۲.۱ درصد از کل هزینه های بخش سلامت بود. همچنین سازمان جهانی بهداشت نیز میزان بالای شاخص OOP را، به عنوان یکی از نقاط ضعف نظام سلامت ایران برشمرده بود. در واقع کاهش میزان OOPبه عنوان یکی از بندهای اصلی برنامه چهارم و پنجم توسعه ایران، مطرح بوده که در برنامه پنجم می بایست به ۳۰ درصد کاهش پیدا کند. این در حالیست که قبل از اجرای طرح تحول سلامت سهم دولت در هزینه های سلامت به عنوان درصدی از کل هزینه های دولت پایین بوده که عدم مشارکت کافی دولت در تامین هزینه ها از جمله دلایل بالا بودن OOP در سالهای اخیر بوده است و با اجرای طرح تحول سلامت، و با اختصاص اعتبارات کلان به این حوزه، بودجه وزارت بهداشت به ۱۰.۳ درصد بودجه کل کشور افزایش یافت. شایان ذکر است که افزایش بودجه بخش سلامت، امری بسیار ضروری بود که از مدتها قبل می بایست انجام می شد که اهم دلایل مربوطه را می توان، رشد منفی اقتصادی ناشی از تحریمهای اقتصادی و همچنین توجه ناکافی و اختصاص بودجه ناکافی توسط دولت پیشین به حوزه سلامت برشمرد. شایان ذکر است که تزریق پول به نظام سلامت، به طور صرف، نمی تواند مشکلات نظام سلامت را حل نماید. بسیاری از نظامهای سلامت دنیا، در این راه، دست خالی برگشته اند؛ بلکه این امر، مستلزم هدفگذاریِ مناسب و مدیریتِ منابع توسط پزشکان خانواده و همچنین نظام قدرتمند واحد بیمه ای می باشد.

پزشک خانواده و نظام ارجاع نقش محوری و مهمی در کنترل هزینه ها، دسترسی بیشتر به خدمات سلامتی، اثربخشی مداخلات و ارتقاء رضایتمندی گیرندگان خدمت دارد. فلذا در طراحی طرح تحول سلامت می بایست اجرای برنامه پزشک خانواده همگام و همزمان با اجرای هشت بسته خدمتی دیگر به اجرا در می آمد که در طرح تحول سلامت نادیده گرفته شد. علیرغم اجرای موفقیت آمیز PHC در ایران که به عنوان شاهکار باورنکردنی و الگوی موفقی توسط WHO معرفی شده است، برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع (به عنوان مکمل PHC) در کشور اجرا نشده است و این امر یکی از عواملی است که منجر به افزایش هزینه ها و کاهش کیفیت و دسترسی مردم به خدمات نیز شده است. بطوریکه افراد به منظور دریافت خدمت مجبور می شوند که بطور مستقیم به سطوح دوم و سوم نظام ارائه خدمت مراجعه نمایند. از سوی دیگر بدلیل تجمیع مراکز ارائه خدمت در شهرهای بزرگ، امکان دریافت خدمت برای اقشار روستایی و فقیر جامعه بدلیل هزینه های غیرمستقیم کاهش پیدا کرده است. همچنین بعد از اجرای طرح تحول، محاسبات بیانگر بالا بودن رشد شاخص قیمت مصرف کننده (CPI) در بخش سلامت نسبت به کلیه بخشها است که این امر می تواند دلیلی بر افزایش هزینه ها و فقدان کنترل هزینه ها باشد. در این راستا نقش پزشک خانواده در مدیریت تقاضا به صور مختلف، می تواند چشمگیر باشد. به همین دلیل به منظور نائل شدن به پوشش همگانی سلامت در کشور می بایست پزشک خانواده و نظام ارجاع در بطن طرح تحول سلامت ادغام شود که این تغییر و تحول در دو یا سه سال رخ نخواهد داد.

تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که یک بیمه درمانی تک‌پرداخت قدرتمند می‌تواند به بهبود حفاظت مالی از بیماران و برابری در هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی منجر شود. یکی از مهم‌ترین مراحل برای رسیدن به پوشش همگانی بهداشتی به‌ویژه در کشورهای در حال ‌توسعه کاهش پراکندگی صندوق‌های بیمه است. از سویی کشورمان ترکیبی از ۱۷ صندوق بیمه با مجموعه اعضای متفاوت دارد که این امر به مشکلات فراوانی مانند پوشش ناقص جمعیتی، تداخل و هم‌پوشانی صندوق‌های بیمه در پوشش جمعیتی، پوشش نامناسب خدمات و نارضایتی عمومی، منجر شده است. همچنین به‌دلیل مقاومت غیرمعمول صندوق‌های بیمه در برابر ادغام شدن، به نظر می‌رسد که راه‌حل این مسئله اجرای یک راهکار گام‌به‌گام است و اولین گام ضروری در این زمینه نه ادغام ساختاری، بلکه اجرای سیاست‌ها و قوانین و مقررات مشابه در این صندوق‌هاست.

در نهایت، برای نائل شدن به پوشش همگانی سلامت، سیاست‌گذاران ملزم هستند که برای اجرای موفقیت‌آمیز طرح تحول سلامت همکاری‌های بین بخشی در حوزه سلامت را توسعه و ارتقاء بخشند. همچنین، سنجش‌های جامع به‌ویژه ارزیابی‌های استانی و نظارت بر پیشرفت طرح تحول سلامت در راستای پیگیری اجرای بسته خدماتی بسیار حیاتی هستند.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *